Zonguldak'ın Kozlu İlçe Belediye Meclisi'nde 2019-2025 yılları arasında yapılan ihaleleri incelemek üzere kurulan komisyon, yaklaşık iki aylık çalışmanın ardından raporunu açıkladı. Raporda, belediye ve bağlı idarelerce gerçekleştirilen mal ve hizmet alımlarında ihale usullerine yeterince uyulmadığı, pazarlık usulünün yüksek oranda tercih edildiği ve doğrudan teminlerin usulen uygun kullanılmadığı tespit edildi.
Komisyon Başkanı Mesut Cora'nın açıklamasına göre, yapılan incelemeler sonucunda bazı ihalelerin iptal gerekçelerinin şüphe uyandırdığı ve kamu yararını gözetmekten uzak bir uygulama olduğu belirlendi. Raporda, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun temel ilkelerine aykırı uygulamaların suç teşkil edebileceği uyarısına da yer verildi.
İHALENİN ŞEKLİ VE USULLERİ
Kozlu Belediyesi Kamu İhaleleri ve Usullerine göre; 2019 yılında 10 ihale gerçekleştirilirken bunların 3'ü açık ihale, 2'si 21/F pazarlık usulü yapılmış, 5'i iptal edilmiştir.
2020 yılında 41 ihale gerçekleştirilirken bunların 8'i açık ihale, 15'i 21/F pazarlık usulü yapılmış, 18'i iptal edilmiştir.
2021 yılında 33 ihale gerçekleştirilirken bunların 11'i açık ihale, 4'ü 21/F pazarlık ve 1'i 21/B pazarlık usulü yapılmış, 18'i iptal edilmiştir.
2022 yılında 38 ihale gerçekleştirilirken bunların 11'i açık ihale, 14'ü 21/F pazarlık usulü, 1'i belli istekliler arasında yapılmış, 11'i iptal edilmiştir.
2023 yılında 26 ihale gerçekleştirilirken bunların 7'si açık ihale, 8'i 21/F pazarlık usulü yapılmış, 9'u iptal edilmiştir.
2024 yılında 22 ihale gerçekleştirilirken bunların 15'i 21/F pazarlık usulü yapılmış, 2'si iptal edilmiştir.
2025 yılında 15 ihale gerçekleştirilirken bunların 11'i açık ihale, 2'si 21/B pazarlık usulü yapılmış, 2'si iptal edilmiştir.
DOĞRUDAN TEMİN MİKTARLARI
Kozlu Belediyesi doğrudan teminle;
- 2019 yılında yapılan 727 ihaleye 18.996.043,67 TL kaynak ayrılmıştır.
- 2020 yılında yapılan 529 ihaleye 30.199.744,65 TL kaynak ayrılmıştır.
- 2021 yılında yapılan 535 ihaleye 29.346.379,23 TL kaynak ayrılmıştır.
- 2022 yılında yapılan 682 ihaleye 51.320.166,46 TL kaynak ayrılmıştır.
- 2023 yılında yapılan 806 ihaleye 149.733.038,71 TL kaynak ayrılmıştır.
- 2024 yılında yapılan 581 ihaleye 225.675.755,85 TL kaynak ayrılmıştır.
- 2025 yılında yapılan 453 ihaleye 31.475.575,95 TL kaynak aktarılmıştır.
Komisyon Başkanı Mesut Cora'nın okuduğu raporda mal ve hizmet alımı ihalelerinde usul ve esaslara uyulmadığı ve sorun teşkil ettiği ifade edilmiştir.
KOMİSYON RAPORU
KOZLU BELEDİYESİ 4734 SAYILI KANUNA GÖRE YAPTIĞI İHALELERİN İNCELENMESİ
1.1 AMAÇ
Türkiye'deki kamu ihale sisteminin en büyük paydaşı olan belediyeler ve bağlı idarelerce yapılan alımların gerek temel ihale esaslarına gerekse kamu mali yönetim ilkelerine uygun biçimde yönetilmesi gerekmektedir. İncelemenin amacı, belediye tarafından gerçekleştirilen mal ve hizmet alımlarında sorun teşkil edebilecek bulguları denetleme anlamında üst mertebeye sunmaktır.
1.2 İNCELEMENİN KAPSAMI VE BULGULARI
Komisyon tarafından 2019 yılı dahil olmak üzere 2025 yılının sonuna kadar belediye ve bağlı idarelerin gerçekleştirdiği ihaleler incelenmiştir. Aynı zamanda bu yıllara ait doğrudan teminler de incelemenin konusu olmuştur.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle, bütün kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihalelerinde bu kanuna tabi olmuştur.
Kamunun veya belediyelerin mal ve hizmet alımı ile yapım işlerinin ihale yoluyla özel sektör hizmet sunucuları tarafından gerçekleştirilmesi, kamu alımlarını düzenleyen ihale mevzuatının şeffaf, rekabet koşullarını içeren, kamu kaynaklarını etkin, verimli ve ekonomik kullanmayı sağlayan düzenlemeler içermesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ihale usullerini ve şartlarını açıkça belirtmiştir. Bu kanun kapsamında yapılacak ihalelerde uygulanabilecek ihale usulleri arasında sayılan pazarlık usulü yalnızca kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir. Açık ihale ve belli istekliler arasında ihale usulü ise temel usuller olarak kabul edilmiştir.
Yapılan incelemeler sonucunda ihalelerde mevzuata dikkat edilmediği anlaşılmıştır. Pazarlık usulü yüksek oranda uygulanmıştır. Tercih edilen ihale usulleriyle birlikte rekabet ortamının yaratılmadığı görülmüştür. İptal edilen ihale dosyaları incelendiğinde gerekçelerin şüphe uyandıracak biçimde ve nicelik olarak yüksek oranda olduğu tespit edilmiştir.
İdarenin önceliği kamu yararını gözetmektir. Bunu ihale usulleriyle ve doğrudan temini gerektiği özel şartlarda kullanarak yapabilir. Sene içerisinde yapılan doğrudan teminlerin miktarı ve malzeme cinsi incelendiğinde usulen uygun kullanılmadığı görülmektedir. İlgili doğrudan teminlerin hizmet ve mal alımının bütçesine bakıldığında, ihale usulünün kullanılması kamu yararını gözetmek açısından daha uygun olacaktır.
Açık ihale usulünden uzaklaşarak diğer ihale usullerine veya doğrudan temin yöntemine eğilim olduğu, kullanım sıklığı ve mali boyutundan anlaşılmaktadır. Temel ihale usullerinin kullanılacağı işlerin kısımlara bölünerek doğrudan temin yöntemiyle yapıldığı şüphesi oluşmuştur.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Temel İlkeler" başlıklı 5. maddesinin 3. fıkrasında; "Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez" ifadesi yer almakta olup, bu durumun suç teşkil edebileceği düşünülmektedir.
1.3 SONUÇ
Devletin bağlı organları tarafından çıkarılan Kamu İhaleleri Kanunu, kamunun hizmetini ve mali çizelgesini kamu yararı çizgisinde belirlemeyi amaçlamaktadır. Kamu harcamalarının neticesinde kurumların nasıl bir seviyeye geldiği açıkça görülmektedir.
Son süreçte bu sonuçlar daha ağır bir şekilde hissedilmektedir. Bir kez daha uygulanacak ilke ve kuralların önemi artmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda ilgili yıllar içerisinde yapılan ihalelerde ilke ve kurallara bağlılığın düşük olduğu gözlemlenmiştir. İncelemeler dosya şeklinde düzenlenmiştir. Teknik ve usul açısından ilgili görevlilerin denetimine ihtiyaç olduğu komisyon tarafından belirlenmiştir. İlgili görevlilerin ve kurumların denetimine sevk edilmesi arz edilir.
